در نظام حقوقی ایران، اشخاص حقوقی به دو دسته اصلی شرکتهای تجاری و مؤسسات غیرتجاری تقسیم میشوند. اگرچه عنوان «غیرتجاری» بهظاهر بهمعنای عدم انجام فعالیت اقتصادی است، اما واقعیت در مورد برخی از این مؤسسات، متفاوت است؛ بهویژه در خصوص آن دسته از مؤسسات غیرتجاری که ماهیّت انتفاعی دارند.
مؤسسه غیرتجاری چیست؟
مطابق ماده ۵۸۴ قانون تجارت، مؤسسات و انجمنهایی که برای مقاصد غیرتجاری، نظیر امور علمی، ادبی، خیریهای یا امور مشابه، تأسیس میشوند، مؤسسه غیرتجاری نام دارند. اما این بهمعنای عدم کسب درآمد نیست. بلکه تمایز اصلی در این است که فعالیت این مؤسسات جنبه تجاری رسمی و موضوعی ندارد؛ یعنی فعالیت آنها از نظر قانون تجارت، تجارت محسوب نمیشود، اما میتوانند به کسب درآمد نیز بپردازند.
تفاوت مؤسسات غیرتجاری انتفاعی و غیرانتفاعی
1. مؤسسات غیرتجاری غیرانتفاعی: هدف این مؤسسات کمک، خدمات عامالمنفعه یا فرهنگی و اجتماعی است و معمولاً درآمد آنها صرف اهداف بشردوستانه یا عمومی میشود. نمونه: خیریهها، انجمنهای علمی یا کانونهای فرهنگی.
2. مؤسسات غیرتجاری انتفاعی: این مؤسسات اگرچه شرکت تجاری محسوب نمیشوند، اما فعالیتشان با هدف درآمدزایی برای مؤسسان یا مدیران صورت میگیرد. بهعبارتی، ممکن است در حوزه آموزش، مشاوره، خدمات تخصصی یا پژوهشی فعالیت کنند و در قبال خدمات خود وجه دریافت نمایند.
مزایای ثبت مؤسسه غیرتجاری انتفاعی
مناسب برای خدمات مشاورهای، آموزشی و پژوهشیمؤسساتی که در این حوزهها فعالیت دارند (مثل آموزشگاهها، مؤسسات حقوقی، یا پژوهشی) میتوانند با عنوان «غیرتجاری» فعالیت کنند، بدون اینکه در زمره شرکتهای تجاری قرار گیرند.
تشریفات سادهتر نسبت به شرکتهای تجاریدر بسیاری از موارد، ثبت مؤسسه غیرتجاری سادهتر از شرکتهای تجاری است. الزامات کمتری درخصوص سرمایه یا شرکا وجود دارد.
اعتبار قانونی مناسبعلیرغم غیرتجاری بودن عنوان، مؤسسه دارای شناسه ملی، شماره ثبت، حساب بانکی، کد اقتصادی و امکان عقد قرارداد با نهادهای دولتی و خصوصی است.
قابلیت کسب درآمد مشروعبرخلاف تصور عمومی، مؤسسات غیرتجاری انتفاعی مجاز به کسب درآمد و تقسیم سود بین اعضا هستند؛ تنها تفاوت آنها با شرکتها در قالب حقوقی و عنوان فعالیتهاست.
محدودیتها و چالشهای مؤسسات غیرتجاری انتفاعی
عدم شمول برخی معافیتها یا تسهیلات مربوط به شرکتها
حساسیت نهادهای نظارتی در صورتی
که فعالیت مؤسسه به فعالیت تجاری شبیه باشد
محدودیت در برخی قراردادها یا مزایدهها که فقط به شرکتهای تجاری اجازه داده میشود.
نیاز به شفافسازی در اساسنامه برای جلوگیری از سوءتفاهم قانونی
نتیجهگیری
اگر فعالیت شما در حوزه خدمات تخصصی، آموزشی، حقوقی، مشاورهای یا فرهنگی است و قصد دارید آن را در چارچوبی رسمی و قابل اعتبار ثبت کنید، مؤسسه غیرتجاری انتفاعی میتواند گزینهای مناسب باشد. این قالب از یک سو نیازی به رعایت تمام مقررات شرکتهای تجاری ندارد و از سوی دیگر، امکان کسب درآمد و فعالیت رسمی را برای شما فراهم میکند.
با این حال، برای انتخاب میان ثبت شرکت یا مؤسسه، حتماً باید ساختار کسبوکار، نوع خدمات، و مخاطبان خود را در نظر بگیرید و در صورت لزوم با یک وکیل متخصص در حوزه ثبت شرکتها و مؤسسات مشورت کنید تا قالب حقوقی مناسب کسبوکارتان انتخاب شود.
بدون دیدگاه